نرگس

435438439

نام علمی: Narcissus

خانواده:   AMARYLLIDACEAE

معرفی گیاه: این گل رنگ زرد کم رنگ با ترومپت مرکزی تیره تر دارد.برگ های آن باریک و بلند ، کمی مایل به رنگ خاکستری میباشد.

این گونه بومی اروپای غربی از شرق اسپانیا و پرتغال به آلمان و شمال انگلستان و ولز است. این گل که معمولا در باغ ها پرورش داده میشود در بسیاری از دیگر نقاط اروپا نیز یافت میشود. این گیاهان به صورت وحشی در جنگل ، علفزار و بر روی زمین های صخره ای رشد می کنند. در بریتانیا، جمعیت بومی قابل ملاحظه ای از این گونه از قرن 19 به بعد به علت توسعه کشاورزی، کاهش یافته است.

 زادگاه طبيعي نرگس زرد در استان خوزستان از روزگاران كهن، شهرستان بهبهان بوده است و تاريخچه بهبهان نشان مي‌دهد كه انبوهي گل‌ها بقدري زياد بوده كه از پشت‌بام خانه‌هاي شهر به راحتي رنگ يكپارچه و طلايي آنها قابل مشاهد بوده و از فواصل بسيار دور از شهر، بوي عطرآگين آنها به مشام هر رهگذري مي‌رسيده است.

يكي از قديمي‌ترين نرگس‌زارهاي طبيعي ايران و منطقه زاگرس در استان خوزستان و شهرستان بهبهان است كه قدمت آن به قبل از ميلاد مسيح باز مي‌گردد و مساحت آن 500 تا 700 هكتار و از ميدان بيدبلند فعلي تا منطقه تنگ تكاب و حتي كردستان بهبهان گسترده بوده است. نرگس‌زار بهبهان هم‌اكنون نيز از جمله مناطق مهم و باسابقه رويش و پرورش گل نرگس بوده و از نرگس‌زارهاي طبيعي و معروف ايران محسوب مي‌شود. حدود 35 تا 40 سال قبل بخش وسيعي از زمين‌هاي اطراف نرگس‌زار فعلي پوشيده از گل نرگس بوده كه متاسفانه با مكانيزه شدن كشاورزي، تصرف اراضي براي كشت غلات، خارج ساختن پيازهاي نرگس و خروج غير‌مجاز آنها به استان‌هاي ديگر، بخشي وسيع از اين گلزارها كه يك سرمايه ملي نيز است، از بين رفته است. هر چند كه در سال‌هاي گذشته با تلاش و پيگيري‌هاي اداره منابع طبيعي بهبهان، گلزار فعلي كه مساحتي حدود 20 هكتار دارد، ملي شده و عمليات مراقبت، نگهداري و احياي آن صورت گرفته است.

سوخ نرگس زرد حقیقی و پوشش‌دار است که چندین سال متوالی گل داده و هر سال نیز درشت‌تر میشود. دارای برگها باریک سبز تیره هستند و زیر برف هم رشد میکنند.

نرگس در حالت عادی در روزهای آخر سال و اوایل بهارگل میدهد. ولی میتوان فصل گل را چند ماه پیش انداخت. اگر در پاییز کشت شود در بهار گل میدهد.

سوخکها معمولا در سال سوم عمرشان گل میدهند. پیازها را میتوان ۳ تا ۴ سال در زمین نگهداری کرد.

شرایط نگهداری: گیاه نرگس به سرما مقاوم است و در مقایسه با زنبق، حساسیت کمتری به یخبندان دارد ولی نسبت به لاله و سنبل حساس‌تر است. خاک مناسب آن خاک لومی سرشار از مواد آلی است. خاک با pH کمی اسیدی را دوست دارد (بین ۶ تا ۷) ولی در زمینهای زیاد اسیدی باید به خاک آهک اضافه کرد. در محل آفتابگیر باید کشت شود. سوخ آن به سرما مقاوم است و هر ۳ تا ۴ سال میتوان سوخ را از خاک خارج کرده و سوخک را جدا کرد. خاکی که نرگس در آن کشت شده باید مرطوب باشد. ولی چنانچه آب فراوان دریافت کند، بیشتر برگ تولید کرده و به گل نمیرود. برای به گل رفتن بهتر است گیاه کمی خشکی ببیند.

پس از گلدهی برای بزرگ شدن سوخ‌ها باید از کودی با نیتروژن کم و پتاسیم زیاد استفاده کرد. باغچه‌های نرگس را باید وجین کرد و این عمل در فصل پاییز و پیش از رشد برگها انجام میشود. در بهار نیز به نحوی که برگهای سبز نرگس صدمه‌ای نرسد میتوان علفهای هرز را وجین کرد.

گلهای بریده را در دمای صفر تا یک درجه سانتی‌گراد به مدت ده روز و در دمای ۳ تا ۴ درجه‌سانتی‌گراد به مدت ۸ روز میتوان نگهداری کرد.

دمای بالای ۱۸ درجه سانتی‌گراد پس از مرحله گردن غازی موجب ناهنجاری شکل گل میشود.

تکثیر: انواع نرگس را با بذر و جداکردن پیازچه‌ها (سوخک‌ها) زیاد میکنند. روشهای فلس دوقلو (فلس جفتی) یا قاشق برداری نیز به کار گرفته شده‌است.

برای کاشت در گلدان میتوان از خاک سبک استفاده کرد. پیازها را در گلدان طوری میکارند که نوک آن نزدیک به سطح باشد. چند روزی پس از کاشت در محل تاریک یا سایه سنگین قرار میدهند تا ریشه بدهند. سپس آنها را در شاسی گرم یا نیم گرم یا گلخانه معتدل گذاشته و تا موقع گلدهی که اوایل زمستان است از آنها مراقبت میکنند. ممکن است پیازها درشت نرگس را مانند سنبل در ظروف مملو از آب نیز کشت کرد و از آن گل خوبی به دست آورد.

در روش فلس دوقلو، پیازهایی که در اندازه‌ گلدهی هستند به صورت طولی به ۸ یا ۱۶ قسمت تقسیم میشوند به طوری که هر قسمت بخشی از صفحع پایه‌ای را داشته باشد. این قطعات را دوباره به بخشهایی که یک جفت فلس دارند تقسیم میشود به طوری که هر کدام دارای بخشی از صفحه پایه‌ای باشد. این قطعات را در کمپوست، خاک اره، سبوس و مواد مشابه به بتواند رطوبت و هوا را در خود نگه دارند، قرار می‌دهند که در دمای ۲۰ درجه سانتیگراد پس از ۹۰ روز پیازچه‌ها ظاهر میشوند. سیستم قاشق برداری (چیپ سازی) سیستم ساده شده‌ای از روش فلس دوقلو است و در این روش پیازها به چند قطعه تقسیم میشوند و هر قطعه (Chip) دارای چندین فلس است.

پیازها را در پاییز از خاک خارج کرده و پس از تمییز کردن و درجه‌بندی انبار میکنند. پیازها نباید آفتاب بخورند و باید آنها را در انبار خشک و تهویه‌دار نگهداری کرد. دمای انبار بسته به گونه، از ۱۷ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد متفاوت است. پیاز انواع Tazetta در دمای ۲۵ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد و پیاز انواع دیگر نرگس در دمای ۱۷ درجه سانتی‌گراد انبار میشود. اگر در انبار نگهداری پیاز، اتیلن وجود داشته باشد باعث سقط جوانه گل و یا گلدهی غیرعادی میشود.

گل نرگس را به هدف گل بریده، در زمان کج شدن گردن آن به مرحله گردن غازی یا گردن مرغابی (Goose-neck) باید برداشت کرد. ترشح موادی از ساقه گل نرگس برای سایر گلهای بریده مضر است و نباید نرگس را با رزها، میخک، فریزیا و لاله در یک گلدان قرار داد.

نکته: مانند همه گونه نارسیس، نرگس زرد حاوی ماده سمی alkaloid lycorine، اغلب در گل و همچنین در برگ است. از این رو آنها هرگز نباید خورده شوند.

بدون تصویر

گالری هالیکوک

Arabic English Persian