آنقوزه

44

 

خانواده: Umbelliferae

مشخصات: این گیاه بومی ایران است و در اروپا فقط به حالت کاشته شده وجود دارد. ارتفاع آن به حدود یک متر می رسد.  دارای ریشه ی اصلی ضخیم و گوشتی است. ساقه ها تو خالی و منشعب و برگ ها شانه ای مرکب با قطعات لوب دار می باشد. گل ها درون چترهای مرکب انتهایی با تعداد تا حدود 50 گلچه شعاعی قرار دراد. هر گل دارای گلبرگ های تخم مرغی کامل یا نوک تیز و برگشته بوده، بعضی اوقات گریبانی متشکل از براکته ها یا براکتول ها نیز وجود دارد. میوه شیزوکارپ مسطح، تقریبا گرد یا بیضوی با حاشیه ی بالدار غشایی می باشد.  بهترین زمان برداشت گیاه فصل تابستان است.

پراکنش عمومی: بومی ایران است

پراکنش در ایران: کرمان و فارس

بخش های مورد استفاده: اولئوگوم رزین حاصل از شکاف دادن ریشه و میوه های رسیده

ترکیبات شیمیایی: آزارزینوتانول، اسید فرولیک، اسانس اکسنیل، اکسنیل در سولفید، وانیلین 

خواص درمانی: ضد اسپاسم، مقوی قلب

اشکال دارویی: تنتور، عصاره روان، تنقیه

ملاحظات: این گیاه دارای بوی ناخوشایند سیر مانند است. بوی مذکور به حدی تهوع آور است که این گیاه را stercus disbuli  (مدفوع شیطان) نیز نامیده اند. با این همه از مصارف محلی گیاه مذکور استفاده از آن به عنوان چاشنی غذا است. داروهای تقویت کننده اثرات این گیاه کافور، سنبل الطیب است. مصرف این گیاه همراه با ترکیبات اسیدی ممنوع می باشد. امروز از تنتور این گیاه به عنوان مقوی ملایم قلب استفاده می شود.

خواص دارویی گیاه آنغوزه

  1. از انغوزه برای درمان اختلالات عصبی در کودکان استفاده می شود.
  2. انغوزه خاصیت مسکن دارد و در کاهش فشارخون و درمان بیماری های قلبی عروقی موثر است.
  3. انغوزه نفخ بر است و به هضم غذا کمک می کند.
  4. مصرف انغوزه از حمله های هیستری جلوگیری می کند.
  5. مصرف انغوزه پس از زایمان برای مادر بسیار مفید است.
  6. برای رفع دندان درد، مقداری از انغوزه را با آب لیمو مخلوط کنید و با پنبه روی دندان قرار دهید.
  7. از آن جا که انغوزه خاصیت آنتی بیوتیک دارد و مانع از رشد میکروب می شود، ازانغوزه به عنوان نگه دارنده در ترشی ها استفاده می شود.
  8. انغوزه ناراحتی های تنفسی مانند آسم، سیاه سرفه و برونشیت را برطرف می کند.
  9. انغوزه برای درمان یبوست بسیار مفید است.
  10. انغوزه عفونت های قارچی روده را برطرف می کند.
  11. از آن جا که مصرف انغوزه در برخی افراد حالت تهوع، سرگیجه، سوزش معده و… ایجاد می کند، بهتر است با نظارت پزشک مصرف شود.

پرورش گیاه آنغوزه

گیاه آنغوزه دو نوع بوده که این نوع آن خوشبو و نوعی دیگر بد بو می باشد و نوع بدبوی آن در ایران پرورش می یابد و مصرف درمانی دارد.

انواع شیره آنغوزه

  1. نوع اشکی یا دانه ای

اولین برداشت شیرابه که بدون مقطع گیاهی باشد نوع اشکی است.که این صمغ از ساقه گیاه و به مقدار کم در حالت طبیعیخارج می شود . این نوع شیره مرغوبترین و نادرترین نوع آنغوزه است ، بدون خاک و خاشاک و ظاهری غالباً مسطح و بیضوی دارد و نرمی خود را نیز مدتی حفظ می کند.در مجاورت هوا سریعاً اکسیده و تیره می شود و به رنگ بنفش و سپس قرمز- قهوه ای در می آید و اگر شکسته شود مقطع آن به رنگ سفید مایل به زرد تا کمی گلیرنگ می شود . از نظر ابعاد در حد فندقاست . در این حالت آنغوزه 15 درصد اسانس وجود دارد .

  1. نوع توده ای

این نوع شیره در اثر تیغ زدن محل یقه گل (بعد از مراحل آماده سازی گیاه) از محل زخم خارج می شود وبا بی دقتی جمع آوری شده و به رنگهای متفاوت زرد قرمز، قهوه ای و خاکستری قهوه ای است . سفتی آن زیادتر از نوع اشکی و ناخالص تر از آن است . به طوریکه در آن کاه و حتی قطعات ریشه و خرده های برگ یافت می شود و ارزش آن از نوع اشکی باالطبع کمتر می باشد.

تکثیر آنغوزه

تنها راه تجدید حیات طبیعی گیاه آنغوزه از طریق تولید و پراکنش بذر است. هر ساقه گل دهنده گیاه آنغوزه انبوهی از بذر را در دسته های چتر مانندی تولید می نماید. بذر های سبک آنغوزه از طریق وزش باد، در سطح رویشگاه پراکنده و سپس سبز می شوند. طول بذر آنغوزه  9تا12  میلی متر و عرض آن 5تا 5/7 میلی متر ، وزن هزار دانه 5/12 گرم ، و وزن هکتولیتر آن 4/196 گرم بر سانتیمتر مکعب می باشد ، استاندارد قوه نامیه بیش از 90 درصد و تا 3 سال بذر قوه نامیه خود را حفظ می کند و استاندارد خلوص آن حدود 80 درصد می باشد .از آنجا که این گیاه منبع درآمد با ارزشی برای تعداد قابل توجهی از روستائیان و بهره برداران کشورمان است ، روستائیان با هماهنگی سازمان های ذی ربط ، پس از جمع آوری بذر ها اقدام به پاشیدن آن در مکان های مورد نظر در مراتع می کنند ، تا نه تنها از انقراض آن جلوگیری کنند ، بلکه از گیاهان مناسبی برای بهره برداری بر خوردار گردند .بهترین زمان جمع آوری بذر قبل از پراکنش است .

قسمت مورداستفاده

ریشه،بخشهای سبزگیاه به عنوان سبزی خوردنی وبذر

خاک و دما :این گیاه خاکهایی عمیق و غنی و همچنین مکانهایی آفتابی را می پسندد. به دماهای زیر 10- درجه مقاوم است. به خاکهایی با بافتها و pHهای گوناگون سازگاری دارد ولی بهترین رشد را در خاکهایی عمیق و با زهکش مناسب دارد.

کاشت بذر به دو طریق صورت می پذیرد

  1. کاشت مستقیم بذر

در چاله های بسته شده جهت بهره برداری آنغوزه که به وسیله داس خراشی در محل چاله ها داده شود و سه تا چهار دانه بذر در آن کشت شده و روی آن به وسیله خاک پوشانده می شود . حسن این روش این می باشد که چاله ها محل ذخیره آب بوده و رطوبت بیشتری در اختیار بذر و گیاه قرار می گیرد .

  1. بذر پاشی

این روش در زمینی انجام می شود که زیاد سفت نباشد و بذر باید به طور یکنواخت در سطح زمین پخش شود به طوریکه هم از تراکم بوته ها پس از سبز شدن جلوگیری شود ، و هم اینکه خیلی تنک کشت نشود. رطوبت 70-60 % و دمای 15- 12 درجه برای جوانه زنی مناسب است . بهترین زمان کاشت پیش از شروع بارندگی است.

برداشت:

در خرداد ماه که برگ ها خزان کرد و زرد شد، برگ ها و ساقه ها را که دیگر شکننده نیست، می پیچانیم و یک سنگ روی بوته ها می گذاریم (برگ ها و ساقه ها را از بوته ها جدا نمی کنیم). یک هفته بعد از پیچاندن، شیرابه ی داخل برگ ها به ریشه بر می گردد و در این زمان، ساقه از طوقه جدا می شود و برجستگی کلاهک شکلی بر روی طوقه ظاهر می گردد. خاک دور کلاهک را خالی می نماییم و مقداری خاک نرم روی آن می ریزیم و مجدداً برگ های خشک شده را روی کلاهک می گذاریم تا سایه بانی برای کلاهک بشوند و نور آفتاب آن را از بین نبرد. 7 تا 10 روز بعد، خاک روی کلاهک را کنار می زنیم و شروع به تیغ زدن می نماییم. ضخامت برش باید به اندازه ضخامت یک برگه کاغذ باشد. سپس مجددا سایه بان را بر روی کلاهک قرار می دهیم. 4 روز بعد شیرابه ای که از محل برش ترشح شده است را برداشت می کنیم و مجددا برش می زنیم. این کار چندین بار تکرار می شود و فواصل تیغ زدن مجدد بوته ها همان 4 روز یکبار است.فصل برداشت آنغوزه 3 تا 4 ماه طول می کشد. معمولاً هر هکتار یک کارگر برش زن نیاز دارد و باید روزی 1000 تا بوته تیغ زده شود.

برداشت شیره انغوزه در سن 5 تا 7 سالگی گیاه و قبل از موعد گلدهی و بذرافشانی آن صورت می گیرد.

آفت و بیماری: هیچ آفت و بیماری برای این گیاه گزارش نشده که احتمالا به دلیل بوی بدی است که از گیاه منتشر می شود.

روش کشت بافت: باززایی گیاه دارویی آنغوزه به روش کشت بافت در اصفهان، از شش سال به 6 ماه کاهش یافت، گیاه آنغوزه در طول عمرش فقط یک بار گل می دهد و سپس از بین می رود اما با استفاده از فناوری کشت بافت از یک گیاه میلیون ها گیاه جدید، با کیفیت خوب و در زمان کوتاه تولید می شود. کاهش زمان باروری این گیاه، تولید انبوه، جلوگیری از انقراض گیاه، و کاهش مرگ و میر گیاه از مزایای این طرح است.

خاک و دما :این گیاه خاکهایی عمیق و غنی و همچنین مکانهایی آفتابی را می پسندد. به دماهای زیر 10- درجه مقاوم است. به خاکهایی با بافتها و pHهای گوناگون سازگاری دارد ولی بهترین رشد را در خاکهایی عمیق و با زهکش مناسب دارد.

صادرات آنغوزه به چندین کشور خارجی :

بخش اعظم شیره تولید شده به کشورهایی نظیر هند، کشورهای حوزه خلیج فارس و حتی کشورهای اروپایی صادر می شود و به همین دلیل این گیاه ارزآوری بالایی برای کشور دارد.

شیره این گیاه علاوه بر خواص درمانی بی نظیر در صنعت چرم و تولید مواد آرایشی و بهداشتی نیز کاربردهای فراوان دارد.

در حال حاضر بیش از 100 هکتار از اراضی طبیعی را به زیر کشت آنغوزه برده که در هر هکتار چیزی حدود 150 کیلو شیره آنغوزه برداشت می کند. این کار علاوه بر حفاظت از مراتع، سود خوبی را نصیب بهره برداران می کند.

عوارض جانبی آنغوزه

آنغوزه در کنار تمام فوایدی که دارد، بعضی مضرات را نیز دارد. در بعضی موارد ممکن است سبب تهوع و استفراغ شود؛ استفاده ی بیش از اندازه از این گیاه ممکن است سبب تحریک گلو، تورم لب ها، آروغ زدن، گاز معده و اسهال شود. علاوه بر این در افرادی که دارای بیماری اعصاب مرکزی هستند ممکن است اثرات تحریکی ناخواسته ایجاد کند. اگر مبتلا به صرع هستید از این گیاه استفاده نکنید زیرا ممکن است سبب حملات صرع شود. گاهی سبب حساسیت های پوستی از قبیل قرمزی، خارش و تحریک پوستی می شود، در این حالت باید با پزشک مشورت کنید تا واکنش آلرژیک بدن درمان شود. مقدار زیاد آنغوزه ممکن است سبب سرگیجه و سردرد و کاهش هوشیاری در هنگام کار شود. اگر مبتلا به بیماری فشارخون بالا یا پایین هستید از این گیاه استفاده نکنید. بطور کلی اگر می خواهید برای درمان آسیب کبدی، بیماری قلبی یا مشکلات عصبی از این گیاه به مقدار زیاد استفاده کنید، بهتر است پیش از مصرف با متخصص یا پزشک مشورت کنید.


پرسش و پاسخ

پرسش های گذشته

آویشن
ایا گل آویشن خواص و مواد موثره دارد یا برگ آن؟...
Posted on چهارشنبه, 22 می 2019
ارتیشو
سلام موارد مصرف ارتیشو چیست؟...
Posted on سه شنبه, 09 آوریل 2019
ارتیشو
با سلام اگه ممکنه طریقه مصرف ارتیشو رو رو سایت قرار بدید. ممنون...
Posted on سه شنبه, 09 آوریل 2019
گیاهان دارویی
با سلام و احترام. سرخارگل برای ضدعفونی کردن کدامیک از اعضای بدن مورد استفاده قرا...
Posted on شنبه, 06 آوریل 2019
?>