کافور: Cinnamomum camphora

خانواده: Lauraceae

مشخصات: درختی است با تنه‌ای استوانه‌ای و قائم، دارای تاجی بزرگ و به ارتفاع حدود 50 متر که قطر تنه‌ی درخت در مواردی به 2 متر نیز رسیده است. شاخه‌های درخت متعدد، برگ‌های آن سبز براق، متناوب، بیضوی، نوک تیز، کناره برگ‌ها موجدار، چرمی شکل و دارای بوی خاصی می‌باشند. برگ‌هاي جوان صورتي فام كه به تدريج سبز كمرنگ و در پاييز مسي زرد مي‌شوند. گل‌های آن به صورت دسته‌های مرکب زرد ريز كه از برگ‌ها كوتاه‌تر هستند، ميوه‌ها دانه‌هاي سياه به قطر 1 سانتي‌متر روي تخمدان كاسه ‌مانند بوده و محتوای میوه دانه‌ای گوشتدار و سرشار از روغن است. کافور ماده ای جامد، با حالتی چرب، بــه صورت بلورهای ســفید شــفاف و دارای بوی معطر قوی است که از به وسیله فرآیند تقطیر و متعاقب آن تصعید قطعات ریز شده ساقه، شاخه و ریشه‌ی درخت به دست می‌آید و چنان چه در مجاورت هوای آزاد قرار گیرد فرار است.

پراکنش عمومی: در کشورهای شرق آسیا به خصوص در جنگل‌های هند، چین، ژاپن، جاوه و سوماترا رویش دارد.

پراکنش در ایران: به صورت کاشته شده در باغ، اکولوژی نوشهر و باغ کشاورزی لاهیجان یافت می‌گردد.

بخش های مورد استفاده: روغن فرار حاصل از درخت

ترکیبات شیمیایی: کامفور، لیمونن، پی سیمول، پی نن، ارتودن و سالون

خواص درمانی: کاهش میل جنسی، تنظیم کننده ضربان قلب، کاهنده فشار خون و تنظیم کننده گردش خون، تقویت کننده قلب، ضدعفونی کننده، معرق، ضد خارش، خنک کننده پوست، رفع تنگی نفس، پایین آوردن تب، از بین بردن کرم معده و روده، درمان سردردهای صفراوی و ورم‌های گرم

اشکال دارویی: الكل كامفره، روغن، کپسول، پماد

ملاحظات: استشمام بیش از اندازه کافور موجب سفید شدن مو، پیری زودرس، قطع شدن نسل و بی اشتهایی می‌شود. استفاده بی مورد از آن باعث اختلال و فساد در معده شده و مصرف بیش از حد کافور سمی و مرگ‌آور می‌باشد.

 

  1. صانعی، صمصام؛ (1395)، طبّ الصمصام -آشنایی با بیش از 400 نوع از گیاهان دارویی- (جلد دوم)، تهران: انتشارات حافظ نوین، چاپ اول.
  2. بررسی کیفیت اسپرم در موش های مواجهه شده با کافور و نقش محافظتی ویتامین E- مسعود ادیب مرادی، علی کلانتری حصاری، حسن مروتی، فرزاد اسدی، حمیدرضا مرادی
  3. کتاب مرجع گیاهان دارویی(جلد اول)- تألیف و ترجمه دکتر احمد امامی، دکتر شیرین فصیحی و دکتر ایرج مهرگان

سنا: Cassia italic

خانواده: Leguminosae

مشخصات: گیاهی علفی، خزان دار با بوته هایی تا 60 سانتی متر بلندی است. دراین گیاه، ریشه راست وجود دارد. ساقه ها محکم ومعمولاً کمتر از 2 متر بلندی دارند. این ساقه ها یا ترکه های جوان صاف و براق یا به صورت پراکنده براق وعده ای موهای متراکم زبر دارند. این گونه ها رگ های مرکب با رگبرگ سوزنی دارند. حدود 4 تا6 برگچه در هر برگ موجوداست که به صورت مارپیچ تا متناوب جای گرفته اند. برپچه ها هذلولی شکل بوده ودر دوکنار موهای کوتاهی دارند. میان هر زوج برگچه در شاخه های زیرگونه آراکوئیدس یک غده کوچک مایل به قرمز جای دارد. استیپول ها معمولاً به شکل نیزه ای مثلثی هستند. قریب 3 تا 9 میلی متر طول دارند و اگر زود باز شوند خمیده می شوند. گل های سنای ایتالیا اکتینو مورفیک بوده و گل آذین به شکل دیهیم محوری است و 2 تا 25 سانتی متر طول دارد.گلبرگ این گل ها معمولاً به رنگ زرد یا نارنجی و به طول 13 میلی متر است. میوه آن بعد از خشک شدن باز می شود. میوه ها بیضی یا هذلولی بوده و به شدت انحنا دارند. در میوه بیش از 11 دانه دیده می شود.

پراکنش عمومی: مصر، اتیوپی، کنیا، سنگال، لیبی، ایران، عربستان، هند و پاکستان

پراکنش در ایران: در نقاطی ازجمله بوشهر، هرمزگان، سیستان و بلوچستان و کرمان رویش دارد.

بخش های مورد استفاده: برگ، غلاف میوه و دانه

ترکیبات شیمیایی: سنا ترکیباتی نظیر موسیلاژ ، فلاونوئیدها ، املاح معدنی عمدتا کلسیم و منیزیم، انواع ویتامین ها، گلیکوزیدهای دی آنترون، آنتراکوئینون، آلوئه امودین و رنین را دارد.

خواص درمانی: ملين و مسهل، ضد میکروب و ضد التهاب، ضد درد و آرام بخش

اشکال دارویی: قرص، کپسول، شربت، شیاف، دمکرده و تنتور

ملاحظات: مصرف سنا ممکن است سبب دردهای شکمی و دل‌پیچه شود. همچنین مصرف ممتد آن باعث تنبلی روده‌ها می‌گردد.

  1. Ali BH, Bashir AK, Tanira MO. Some effects of Cassia italic on the central nervous system in mice. J Pharm Pharmacol. 1997 May;49(5):500-4.
  2. Asfour, H.Z., Ibrahim, S.R. and Mohamed, G.A., 2015. Antimicrobial activity of extracts and compounds isolated from Cassia italica aerial parts. Internafional Journal of Phytopharmacy, 6(2), pp.95-100.
  3. Nadro, M.S. and Onoagbe, I.O., 2014. Effects of the aqueous and ethanolic extracts of Cassia italica leaf in normal rats. American Journal of Research Communication, 2(8), pp.72-80.

زعفران: Crocus sativus

خانواده: Iridaceae

مشخصات: زعفران گیاهی علفی، چند ساله، بدون ساقه و پیازدار با ارتفاع تقریبا 30 سانتی متر که داراي برگ هاي دراز و سبز است. ساقه زیر زمینی آن از دو پیاز تشکیل می شود. این پیازها سخت و مدور و گوشت دار و پوشیده از غشاء هاي نازك قهوه اي رنگ می باشد. گل هاي زعفران ارغوانی ، منظم و شامل لوله اي دراز است که به سه گلبرگ و کاسبرگ منتهی می شود. زعفران خیلی مرغوب قسمت کلاله گل یعنی قسمت انتهایی خامه است و میله خامه ، زعفران درجه دو و نامرغوب را تشکیل می دهد . برداشت زعفران بدین ترتیب است که قسمت کلاله هر گل را بر میدارند و بین کاغذ قرار می دهند تا خشک شود و سپس بسته بندي می کنند .

پراکنش عمومی: نیم کره شمالی، به ویژه غرب آسیا و ایران

پراکنش در ایران: نخستین زعفران زارهاي جهان در اطراف همدان و کرمانشاه دایر شده و پس از آن به نقاط مختلف ایران از جمله خراسان رسیده و تولید انبوه و مرغوب آن در قهستان و قاینات رواج یافته است.

بخش های مورد استفاده: کلاله و خامه گل

ترکیبات شیمیایی: شامل کارتنوئیدها، گلوکوسیدها، منوترپن ها، آلدئیدها، پیکروکروسین، آنتوسیانین ها، فلاونوئیدها، ویتامین ها )مخصوصا ریبوفلاوین و تیامین)، اسیدهای آمینه، پروتئین ها، نشاسته، موادمعدنی و صمغ ها است. کروسین عامل اصلی رنگ زرد زعفران بوده و طعم تلخ آن برگرفته از گلیکورند است. مهم ترین روغن فرار آن سافرانال و عامل عطر زعفران می باشد.

خواص درمانی: درمان افسردگی، مسکن درد، قاعده آور، خون ساز، تقویت قواي جنسی، تصفیه کبد، درمان برونشیت، ضد تشنج، پاک کننده کلیه و مثانه، ادرار آور، ضد سرطان،

اشکال دارویی: دم کرده، پودر، تنتور، عصاره

ملاحظات: چون زعفران بر روي سیستم تولید مثل اثر دارد بنابراین زنان حامله باید در خوردن آن احتیاط کنند؛ چرا که ممکن است باعث سقط جنین شود. خوردن زیاد زعفران براي کلیه ها مضر است. اشتها را کم و ایجاد سردرد می کند و باعث اختلال حواس می شود. زعفران را باید در شیشه هاي دربسته و دور از نور نگهداري کرد زیرا عطر و رنگ خود را در اثر نور از دست می دهد.

سماق: Rhus coriaria

خانواده: Anacardiaceae

مشخصات: درختی است کوچک به ارتفاع 4-3  متر. شاخه هاي جوان و دمبرگ هاي آن را موهاي زبر پوشانیده است. برگ سماق شانه اي است و طول آن تا 15 سانتی متر و معمولا داراي 15 برگچه می باشد.برگچه ها دندانه دار به طول 6-4 سانتی متر بیضی و مخملی است،روي برگ سبز مات پرز برگ روشن و درپاییز سرخ رنگ و حنایی می شود. گل هاي آن خوشه اي متراکم و حنایی رنگ است و در حدود 10 سانتی متر طول دارد. میوه آن کوچک، سفت به رنگ قرمز یا زرشكي است که بعد از خشک شدن به رنگ قهوه ای در مي آید و دارای مزه ترش و قابض است.

پراکنش عمومی: سماق بومی مناطق مدیترانه اي بخصوص سواحل سیسیل است.

پراکنش در ایران: در مناطق استپی کوه هاي البرز و زاگرس، در آذربایجان و خراسان و فارس و دامنه هاي جنوبی البرز ،در دره کرج و هراز در 1700-1000 متر ارتفاع و اطراف تهران شمیرانات ،قم ،تبریز، تفرش و تقریبا در اغلب مناطق ایران می روید.

بخش های مورد استفاده: میوه، دانه، صمغ

ترکیبات شیمیایی: تمام قسمتهای گیاه دارای تانن فراوان بوده و حاوی پروتئین، چربي، فیبر، املاحي مانند پتاسیم، کلسیم، منیزیم، فسفر، آهن، سدیم، روی و ویتامین ث مي باشد. سماق حاوی مقادیر قابل توجهی آنتي اکسیدان از جمله تانن و آنتوسیانیدین ها و همچنین اسیدهای آلي (اسیدمالیک، سیتریک، تارتاریک) است. طعم سماق عمدتاً بدلیل وجود دو نوع متفاوت از اجزاء تشكیل دهنده آن یعني تانن و اسیدهای آلي مي باشد.

خواص درمانی: بندآورنده خون، ضد اسهال، درمان عفونت گوش، درمان تراخم گرم چشم، ممانعت از بروز آبله در چشم، کاهش میزان کلسترول خون، ادرار آور، برطرف کننده تهوع و بی اشتهایی و تب و رماتیسم و نقرس

اشکال دارویی: پودر، جوشانده، ضماد

ملاحظات: میوه سماق نباید تازه مصرف شود زیرا ایجاد مسمومیت می کند و همیشه باید خشک آن ساییده و مصرف شود.

  1. Fazeli MR, Amin Gh, Ahmadian Attari MM, Ashtiani H, Jamalifar H. Antimicrobial effects of five Iranian popular medicinal plants on some intestinal bacteria. Iran J Pharmaceutical Res.2004;3(Suppl 2):67. [In Persian]
  2. Rechinger KH. Flora Iranica, Anacardiaceae. Akademische Druck-u.Verlagsanstalt Graz-Astria. 1969;63.p.2.
  3. Fazeli MR, Amin GH, Ahmadian-Attari MM, Ashtiani H, Jamalifar H, Samadi N. Antimicrobial activities of Iranian sumac and avishan-e shirazi (Zataria multiflora) against some food-borne bacteria. Food Control. 2007;18(6): 646-9
  4. Capcarová M, Abbas K, Kolesárová A, Kalafová A, Massányi P, Slamečka J, et al. Effect of sumac on cholesterol and triglycerides content of rabbits. Mimoriadne. 2010;4:132-7.
  5. Dogan, M. A. Akgul, Characteristics and fatty acid compositions of Rhus coriaria cultivars from southeast Turkey. Chem Nat Comd, 2005; 41(6):724-5.

زالزالک زرد: Crataegus azarolus

خانواده: Rosaceae

مشخصات: نامCrataegus  از واژه یونانی Kratus به معنی نیرو و استحکام گرفته شده است که اشاره به چوب سخت آن دارد. همچنین به دلیل داشتن گل های سفید انبوه و زیبا در زبان فارسی به آن زالزالک می گویند. درختچه‌ای است با خارهای کوتاه به طول یک سانتی‌متر و ارتفاع درختچه در حدود 7 متر. شاخه‌های جوان آن خزی نمدی و سپس صاف و سفید مایل به قهوه‌ای می‌شود. برگ‌هایش بادبزنی‌شکل تخم‌مرغی که قسمت انتهایی آن معمولاً به قسمت‌های عمیقی تقسیم و به چند قسمت منقسم می‌شود. دندانه‌دار است و به‌طورکلی شبیه برگ جعفری با تقسیمات پنجه‌ای می‌باشد. میوه آن گوشتی گرد زرد مایل به سرخی به قطر 2 ـ 5/1 سانتی‌متر دارای چندین هسته و طعم آن ترش و شیرین می‌باشد.

پراکنش عمومی: در ایران، سوریه، فلسطین، لبنان، عراق، آناتولی، ترکمنستان و تالش می‌روید.

پراکنش در ایران: استان های مازندران، گیلان، کرمانشاه، همدان، اراک، لرستان، چهار محال بختیاری، کرمان، فارس، کهکیلویه و بویر احمد و تهران.

بخش های مورد استفاده: برگ‌ها، گل و میوه

ترکیبات شیمیایی: داراى مواد معدنى گوناگون، ویتامین ها، مقدار زیادى تانن و کلسیم، پکتین، اسیدتارتاریک، اسیدمالیک، روغن چرب، قندهاى گلوکز و فروکتوز، فلاوونوئیدها، آنتوسیانیدین‌ها و پروآنتوسیانیدین‌ها است.

خواص درمانی: مقوی معده و کبد و قلب، درمان بی ‌نظمی ضربان قلب، تثبیت فشار خون، درمان اختلالات عصبی، شل کننده عروق، افزایش جریان خون و بهبود دردهای آنژینی، کاهش استرس، کاهش کلسترول و تری‌گلیسیرید، درمان اسهال

اشکال دارویی: مصارف خوراكي، شربت، ضماد، دمنوش

ملاحظات: افرادی که مشکل و بیماری قلبی دارند هرگز بدون مشورت پزشک زالزالک میل نکنند چرا که این میوه با برخی از داروهای قلبی تداخل داشته و اثرات نامطلوب خواهد داشت. همچنین مصرف گل و برگ های آن در مقادیر زیاد ممکن است منجر به بروز علایم ناخوشایندی شود.

  1. بررسي نيازهاي رويشگاهي و خصوصيات کمي توده هاي طبيعي زالزالک زرد در استان آذربايجان غربي- نویسندگان: عليجانپور احمد, تارم سالار, اسحاقي راد جواد
  2. مروري بر جنس زالزالك در شمال شرق و شرق ايران- علي اصغر ارجمندي*، وحيده ناظري، حميد اجتهادي و محمد رضا جوهرچي
  3. Chang, Q., Zuo, Z., Harrison, F. and Chow, M. S. 2002. Hawthorn. The Journal of Clinical Pharmacology, 42: 605-612.Christensen, K. I.  1984.  The  morphological  variation  of  some Crataeguspopulations  (Rosaceae)  in  Greece  and Yugoslavia. Nordic Journal of Botany,4: 585-595.

پرسش و پاسخ

پرسش های گذشته

آویشن
ایا گل آویشن خواص و مواد موثره دارد یا برگ آن؟...
Posted on چهارشنبه, 22 می 2019
ارتیشو
سلام موارد مصرف ارتیشو چیست؟...
Posted on سه شنبه, 09 آوریل 2019
ارتیشو
با سلام اگه ممکنه طریقه مصرف ارتیشو رو رو سایت قرار بدید. ممنون...
Posted on سه شنبه, 09 آوریل 2019
گیاهان دارویی
با سلام و احترام. سرخارگل برای ضدعفونی کردن کدامیک از اعضای بدن مورد استفاده قرا...
Posted on شنبه, 06 آوریل 2019
?>